زگهواره تا گور دانش بجوی

خرید کتاب روز با بیشترین تخفیف

اثر مرکب انتشارات ملینا
اثر مرکب انتشارات ملینا
گسل‌های اصلی ایران

راهنمای بخش های این مقاله

گسل‌های اصلی ایران

سرزمین ایران توسط گسل های اصلی و فرعی با روندهای مختلف پوشیده شده‌اند. تعدادی از گسل های اصلی که در زمین شناسی و منطقه ساختاری ایران ، حوضه‌های رسوبی ، تشکیل کانسارهای رگه‌ای و مناطق زلزله خیز ایران نقش دارند در این مقاله از سایت لرنیان قصد داریم برای شما همراهان گرامی ، به بررسی گسل‌های اصلی ایران بپردازیم با ما همراه شوید.

گسل چیست؟

گسل شکستگی در سنگ هایی است که پوسته زمین را تشکیل می دهند و سنگ ها از هر طرف به موازات آن حرکت می کنند و از هم دور می شوند.

هر شکافی در زمین گسل نیست. آن چه که معرف یک گسل است حرکت سنگ در دو طرف آن است. موقعی که حرکت سنگ ناگهانی است، انرژی آزاد شده موجب زلزله می شود. بعضی از گسل ها بسیار کوچکند. اما گسل هایی هم وجود دارند که بخشی از سیستم های گسلی بزرگ هستند که سنگ ها به موازات آنها صدها کیلومتر از همدیگر می لغزند و دور می شوند.

این سیستم های گسلی خط مرزی صفحات عظیمی هستند که پوسته زمین را تشکیل می دهند. به عنوان مثال در منطقه “بی سان” فرانسیسکو، گسل های فعال کواترنری بخشی از مرز بین صفحات آمریکای شمالی و اقیانوس آرام هستند.

بعضی از گسل ها از فضا هم قابل تشخیص هستند.

 

 گسل فعال چه گسلی است؟

وجود گسل در یک منطقه نشان می دهد که در زمان گذشته تغییراتی در طول آن ایجاد شده است.این جابه جایی ها یا به صورت آرام است که هیچ گونه لرزشی را در زمین ایجاد نکرده ولی گاه به صورت ناگهانی رخ داده است که اغلب همین حرکت های ناگهانی سبب زلزله می شوند.اکثر گسل ها غیر فعال می باشند و در واقع از تغییر شکل های گذشته باقی مانده اند.

گسل ها را با نام های گسل های فعال و غیر فعال می شناسیم.

گسل های فعال به گسل های گفته می شوند که در یک دوره خاص ، سبب قطع لایه های زمین شده اند و شکستگی های ایجاد شده است و روی آن  زمین لرزه های به وجود آمده است که گاهی مردم آنها را احساس نمی کنند و گاهی بخش های از این گسل ها به اصطلاح دچار قفل شدگی می شوند و شروع به انباشته شدن انرژی می نمایند(این انرژی حرکت دائمی روی سطح زمین است که برای ایران ، نزدیک شدن صفحه ی عربستان به ما می باشد) پس می توان اینگونه گفت که فشار دائمی داشته ایم که این فشار به مقاومت شروع می کند و مناطقی که گسل ها وجود دارند به عنوان نقطه ضعف ها می باشند.

می توانیم اینگونه بگوییم که گسل ها صفحه های هستند که پیش تر بر روی آنها شکستگی ایجاد شده است که در فرایند چرخش و تکمیل زمین رخ داده اند.

بیشتربخوان بیشتر بدان  جزوه کامل شیمی یازدهم
گسل‌های اصلی ایران
گسل‌های اصلی ایران

گسل‌های اصلی ایران ویکی پدیا

گسل‌های ایران

هر ناپیوستگی ثانویه زمین‌ساختی که بعد از ایجاد شکستگی در آن جابجایی رخ داده باشد به عنوان گسل شناخته می‌شود. بر این اساس هم گسله‌های کوچک در حد چند میلی‌متر و هم گسل‌هایی با طول چندین کیلومتر در این تعریف می‌گنجند.

گسل‌ها بر تحولات زمین‌ساختی و تکوین حوضه‌های ساختاری – رسوبی ایران اثر قابل توجهی داشته‌اند. در این میان، گسل‌های طولی عمده هم‌زمان با جنبش‌های کوه‌زایی کاتانگایی (پرکامبرین پسین) به مراتب بیشتر است. روند این گسل‌ها در بیشتر جاها با روندهای زمین‌ساختی مربوط به چین‌خوردگی کاتانگایی هم‌خوان است و در راستای شمالی – جنوبی قرار دارد، ولی روندهای شمال‌غربی – جنوب‌شرقی (روند زاگرس) نیز گزارش شده است.علاوه بر این دو روند، راستای دیگری نیز در امتداد شمال‌شرقی – جنوب‌غربی بر گسل‌های ایران حاکم است؛ به گونه‌ای که سه امتداد اصلی قابل تشخیص است:

  • جهت شمال‌غربی – جنوب‌شرقی که با امتداد زاگرس، پهنه سنندج – سیرجان، کمان ماگمایی ارومیه – بزمان و البرز غربی هم‌راستا است.
  • روند شمال‌غربی – جنوب‌شرقی که با امتداد البرز شرقی و گودال کویر بزرگ موازی است.
  • روند شمالی – جنوبی که با جهت‌یافتگی لوت و تمام مناطق شرق گسل نایبند و شمال بزمان مشخص است.

انواع گسل‌های اصلی ایران

گسل  آبيك –  فيروزكوه

در برخي از كتاب هاي زمين شناسي به اين گسل نامهاي ديگري داده اند كه عبارتند از : گسله مشاء و يا  مشاء –  فشم .گسله آبيك –  فيروزكوه گسلي است با طول بيش از 40 كيلومتر كه از آبيك قزوين تا فيروزكوه ادامه دارد . در ناحيه لواسان تهران گسل دو شاخه شده و گسله شمال تهران را در مرز كوه و دشت شهر تهران تشكيل مي‌دهد . به عقيده نبوي اين گسل در حاشيه جنوبي رشته كوه البرز تا شهر سمنان ادامه دارد . گسل آبيك –  فيروزكوه ، مرز جنوبي البرز شمالي را با ايران مركزي مي سازد . روند اين گسل در بخش غربي ، جنوب شرق بوده و در بخشهاي مركزي ، شرقي غربي است و در بخش شرقي ، شمال شرق جنوب غرب است . اين گسل در هر بخش از روند خود سازوكار متفاوتي دارد .

در بخش غربي، اين گسل ، معكوس راستگرد و در بخش مركزي معكوس و در بخش شرقي ، فشاري برشي چپگرد است . اين گسل در واقع موجب راندگي رشته كوه البرز بر روي ايران مركزي و در شمال تهران موجب راندگي سازند كرج بر روي آبرفتهاي كواترنر دشت تهران شده است . در درة مشاء اين گسل موجب راندگي واحدهاي پركامبرين ، كامبرين بروي سازند كرج شده است و شاخه هاي آن در درة كن آبرفتهاي كواترنر را بريده اند كه نشانه اي از فعال بودن اين گسل در عهد حاضر است . قديمي ترين فعاليت گسل نيز مربوط به پركامبرين است .

گسل  البرز

نامهاي ديگر اين گسل ، گسل شمال البرز يا جنوب خزر است . گسلي است در شمال رشته كوه البرز كه در واقع جدا كنندة رشته كوه البرز از پوستة اقيانوسي خزر است . گسل البرز يك گسلة معكوس با شيب به سمت جنوب است . روند آن مشابه گسل آبيك –  فيروزكوه، در بخش غربي، شمال غرب –  جنوب شرق است كه به گسله لاهيجان  و آستارا مي پيوندد . در بخش مركزي، شرقي غربي و در بخش شرقي، شمال شرق –  جنوب غرب است . ادامه اين گسل را با شاخه هاي فرعي مي توان تا حدود جنوب گنبدكاووس پيگيري كرد . اين گسل شيستهاي گرگان به سن دوونين و سازند كهر به سن پركامبرين را متاثر كرده است كه نشانگر قديمي بودن اين گسل تا پركامبرين است . زمين لرزه‌هاي عهد حاضر در راستاي اين گسل ، همچنين بريده شدن رسوبات جوان در بخشهاي مركزي و شرقي به سن هلوسن به گونه اي كه در برخي بخشها فعاليت اين گسل باعث خردشدن و جابجايي خاكهاي جنگلي شمال البرز شده است ، همگي دال بر فعال بودن اين گسله است . زمين لرزه‌هاي 1933 گرگان –  1957 سنگ چال –  1990 رودبار به اين گسل نسبت داده مي شوند. بخش مركزي اين گسل نهشته‌هاي ژوراسيك سازند شمشك را بر روي گارنت‌هاي نئوژن رانده است .

گسل  لاهيجان

با روند تقريبي شرقي غربي در شمال كوه دماوند در بخش البرز مركزي ديده مي شود . ادامة گسل كندوان و تالقان و همچنين گسل شمال تبريز است . اين گسله با شيبي به سمت جنوب در بخش مركزي البرز داراي فعاليت لرزه‌اي بوده است . سازوكار اين گسله بصورت معكوس و مولفة برشي چپگرد است .

گسل  آستارا

مرز پوستة اقيانوسي خزر با كوه‌هاي تالش بوده و يك گسل شمالي جنوبي است . گسل آستارا از حدود شهر رشت شروع شده و از كنار شهر آستارا گذشته و تا ماكو ادامه دارد . اين گسل واحدهاي پركامبرين را تحت تاثير دگرشكلي و دگرريختي قرار داده است . قديمي ترين فعاليت اين گسل مربوط به پركامبرين و در طول دوران‌هاي زمين شناسي فعاليت داشته است . سازوكار فعلي اين گسل راستالغز راستگرد معكوس است . مطالعات اخير نشان داده كه در طول دوران فعاليت ، سازوكار گسل تغيير كرده است . بر پاية يك ايده درياي خزر يك تالاب پشت كماني است ، طوريكه در فرورانش پوسته اقيانوسي ( سوآن – آكه‌ را – قره داغ ) كه موجب پيوستن قفقاز به ورقة توران شده ، تالاب پشت كماني خزر با نيروهاي كششي حاكم تشكيل شده و گسلة آستارا در آن دورة زماني بصورت يك گسلة نرمال در اثر كشش پوسته فعاليت داشته است .

گسل ميامي

گسلي كماني شكل است كه عمدتاً مرز بين ايالات ساختاري بينالود و كوير سبزوار را تشكيل داده است . محدوده گسترش گسل از غرب شاهرود تا نواحي تايباد است . گسل را به دو بخش شرقي و غربي مي توان ديد . كه بخش غربي آن شمال شرق –  جنوب غرب است . بخش شرقي آن  شمال غرب –  جنوب شرق است . بخش غربي حركت چپگرد و بخش شرقي آن حركت راستالغز راستگرد دارد . به اين گسل ، گسل شاهرود نيز مي‌گويند . در بخش شرقي گسله‌هاي فرعي از اين گسل بوجود آمده كه يكي از آنها گسلة سنگ بست شانديز است كه مرز بينالود و كپه داغ را در جنوب مشهد تشكيل داده است . اين گسل يكي از قديمي ترين گسلهاي پوستة ايران است كه فعاليت آن از پركامبرين تا عهد حاضر قابل شناسايي است .

گسل سمنان

در ادامة گسل ميامي از منطقه شمال سمنان نام گسله را سمنان گويند كه تا ناحية قم –  شمال دريچة نمك –  ادامه دارد . بيشتر بصورت گسل معكوس عمل كرده و موجب برپايي بلندي‌هاي شمال سمنان و فروافتادگي دشت سمنان شده است . در منطقة گرمسار گسترده شده و شاخه‌هاي فرعي آن گسلة گرمسار را تشكيل مي دهد . گسلة گرمسار موجب رخدادهاي زمين لرزه‌اي زيادي در چند دهة اخير شده است . سازوكار زمين لرزه‌هاي گسلة گرمسار به گونه‌اي است كه بزرگي زمين لرزه‌ها كم اما تعداد آنها زياد است كه علت آن پخش شدگي يا گسترش شاخه‌هاي فرعي گسل است . ادامة گسل سمنان از جنوب تهران ( شهر ري )        مي گذرد و در ناحية قم نيز شاخه‌هاي فرعي متعددي دارد ، از قبيل گسل كهريزك كه موجب فروافتادگي سازند كهريزك مي شود .

گسل های اصلی ایران زمین شناسی یازدهم

15 – گسل های اصلی ایران . زمین شناسی یازدهم . از فصل هفتم .

 

بیشتربخوان بیشتر بدان  نقش رستم

 امتداد کدام گسل ، به طور تقریبی ، دارای جهت شرقی – غربی می باشد ؟

 
 گسل مشا .
 جهت گسل مشا ، به طور تقریبی شرقی – غربی می باشد .
 
جهت گسل انار : شمالی – جنوبی . ( گسل راستا لغز اصلی ) .
 
جهت گسل زاگرس : شمال غربی . جنوب شرقی . ( گسل راستا لغز اصلی ) .
 
جهت گسل کوه بنان : شمالی – جنوبی .
 

 امتداد کدام گسل با بقیه متفاوت است ؟

 
گسل درونه .
 
 گسل نایبند .
 
 گسل کازرون .
 
گسل سبزواران .
جهت گسل درونه ، شرقی – غربی است . ( گسل راستا لغز اصلی ) .
 
جهت گسل نایبند : شمالی – جنوبی . ( گسل راستا لغز اصلی ) .
 
جهت گسل کازرون : شمالی – جنوبی . ( گسل راستا لغز اصلی ) .
 
جهت گسل سبزواران : شمالی – جنوبی .

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

اعداد گویا x بخوانید...